قیامت در عرفان (قیامت آفاقی و انفسی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 سایر

2 عضو هیات علمی

چکیده

در متون عرفانی، همواره از هم­اکنونی امرهای آخرت، قیامت بودن خود پیامبر و مشاهدة حقیقت قیامتی در این دنیا سخن گفته شده و در اغلب این کتب، از قیامت­های صغرا، وسطا و کبرا نام برده شده­است. با این اوصاف، از منظر عارفان، قیامت حقیقتی طولی و محیط به دنیاست و امرهای آن در همین دنیا قابل درک و مشاهده است. این سخنان، با اندیشة غیر عرفانی که قیامت و آخرت را در امتداد دنیا و در عرض آن می­داند، تفاوت عمیقی دارد که بازگشت آن به تفاوت دیدگاه هستی­شناسی آنهاست. در این پژوهش کوشش شده تا دیدگاه عرفا به قیامت و چگونگی تحقق امرهای آن در همین دنیا، تبیین گردد. در این مسیر تعاریف، توصیفات و اقسام قیامت در متون عرفانی، مطرح و قیامت در دو سیر نزول و صعود و به­عنوان حقیقتی که در دو ساحت آفاق و انفس تحقق می­یابد، بررسی می­شود.

کلیدواژه‌ها


1.       قرآن کریم
2.       آشتیانی، سیدجلال­الدین، 1365؛ شرح مقدمة قیصری، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
3.       آملی، سیدحیدر، 1382؛ اسرار الشریعه و اطوار الطریقه و انوار الحقیقه، قم: نور علی نور.
4.       ابن ابی­جمهور، 1403ه.ق؛ عوالی اللئالی العزیزیه فی الاحادیث الدینیه، قم: سیدالشهدا.
5.       ابن عربی، 2006م؛ تفسیر القرآن، چ دوم، بیروت: دارالکتب العلمیه.
6.       -------، 1367ه.ق؛ مجموعة رسائل، بیروت-لبنان: دار احیاء التراث العربی.
7.       -------، بی­تا؛ فتوحات مکیه، بیروت: دارالصادر (4جلدی).
8.       اردبیلی، سیدعبدالغنی، 1381؛ تقریرات فلسفة امام خمینی-شرح منظومه، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
9.       بقلی، روزبهان، 1426ه.ق؛ مشرب الارواح، بیروت: دارالکتب العلمیه.
10.   تهرانی، سیدمحمدحسین، 1426ه.ق؛ الله­شناسی، چ چهارم، مشهد: علامه طباطبایی.
11.   حسن­زاده آملی، حسن، بی­تا؛ گشتی در حرکت، تهران: رجا.
12.   -----------------، 1378؛ ممد الهمم، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
13.   حقی، اسماعیل، بی­تا؛ تفسیر روح البیان، بیروت: دارالفکر.
14.   خمینی، سیدروح­الله، 1388؛ شرح دعاء السحر، ترجمه: سید احمد فهری، تهران: مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
15.   ----------------، 1392؛ شرح چهل حدیث، چ دوم، تهران: مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
16.   خویی، میرزاحبیب­الله، بی­تا؛ منهاج البراعه فی شرح نهج البلاغه، تهران: مکتبه الاسلامیه.
17.   دیلمی، حسن بن محمد، 1412ه.ق؛ ارشاد القلوب، قم: الشریف الرضی.
18.   راغب اصفهانی، 1992؛ مفردات، بیروت-لبنان: دار احیاء التراث العربی.
19.   صالحی مازندرانی، محمدعلی، 1394؛ بحثی درباره معاد، قم: دفتر نشر معارف.
20.   صدرالمتألهین (ملاصدرا)، 1383؛ شرح اصول کافی، تهران: مؤسسة مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
21.   -------------------، بیتا؛ اسرار الآیات، قم: بیدار.
22.    --------------، 1417م؛ حکمت متعالیه، چاپ بیروت، اعلمی.
23.   طباطبایی، سیدفاطمه و اکرم فقهی، بهار 1398؛ «مرگ، قیامت و آخرت در آثار امام خمینی»، پژوهشنامة متین، دورة21، شمارة 83، 83-103.
24.   عین­القضات همدانی، 1962م؛ زبده­الحقایق، پاریس: دار بییلیون.
25.   غراب، محمود، 1990م؛ الانسان الکامل، چاپ دوم، دمشق: مطبعه نضر.
26.   غزالی، ابوحامد، بیتا؛ احیاء علوم دین، بیروت: دارالفکر.
27.   قونوی، صدرالدین،1381؛ اعجاز البیان، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
28.   --------------،1371؛ فکوک (کلید اسرار فصوص الحکم)، ترجمه: محمد خواجوی ، تهران: مولی.
29.   قیصری، داوود، 1386؛ شرح فصوص، چ دوم، قم: بوستان کتاب.
30.   کاشانی، فیض، 1406ه.ق؛ الوافی، اصفهان: کتابخانه امیرالمؤمنین(ع).
31.   کاشانی (قاسانی)، عبدالرزاق، 1426ه.ق؛ اصطلاحات الصوفیه، بیروت: دارالکتب العلمیه.
32.   -----------------------، 1426ه.ق؛ لطایف الاعلام فی اشارات اهل الاعلام، قاهره: مطبعه الثافقه الدینیه.
33.   کلاباذی، ابوبکر محمد بن ابراهیم، 1933م؛ التعرف لمذهب التصوف، مصر: المطبعه السعاده.
34.   لاهیجی، محمد اسیری، 1312؛ مفاتیح الاعجاز فی شرح گلشن راز، چاپ بمبئی.
35.    مجلسی، محمد باقر، 1404ق؛ بحار الانوار،بیروت: دار احیاء التراث العربی.
36.   محمدی، جواد، زمستان 1390؛ «معناشناسی لغوی و قرآنی واژه قیامت، علوم حدیث قرآن و حدیث»، حسنا،  شمارة11.
37.   مکی، ابوطالب، 1417م؛ قوت القلوب فی معامله المحبوب، بیروت: دار اکتب العمیه.
38.   مولانا، جلال الدین بلخی، 1373؛ مثنوی معنوی،تهران: سازمان چاپ انتشارات وزرات ارشاد اسلامی.
39.   همدانی، امیر سیدعلی، 1370؛ اسرار نقطه (مقامات عارفان)، چ دوم، تهران: مستوفی.